Meer dan één op de twee mensen kan nog steeds niet zelfstandig zijn administratieve procedures online uitvoeren, volgens een recent onderzoek van de Défenseure des droits. Deze vaststelling plaatst de digitale transformatie van lokale overheden in het midden van een spanningsveld: een versnelde transformatie van de publieke diensten aan de ene kant, en een geleidelijke terugtrekking van bepaalde staatsfinancieringen aan de andere kant. Tussen nieuwe Europese regelgeving, de cyberbeveiliging van kleine gemeenten en het bestuur van kunstmatige intelligentie, hertekent het schooljaar 2026 de prioriteiten van de regio’s.
AI Act en gemeenten: wat de fase van augustus 2026 concreet verandert
De meeste analyses over digitale territoria richten zich op inclusie of dematerialisatie. De inwerkingtreding van nieuwe bepalingen van de Europese AI Act, sinds 2 augustus 2026, introduceert een onderwerp dat veel gemeenten nog niet in hun routekaart hebben geïntegreerd.
De transparantieregels verplichten nu om gebruikers te informeren wanneer zij interactie hebben met een AI. Voor een gemeente die een chatbot op haar website of een geautomatiseerd systeem voor het sorteren van aanvragen gebruikt, is deze verplichting niet onbelangrijk. Dit vereist dat men precies weet welke diensten gebruikmaken van kunstmatige intelligentie, wat een systematische in kaart brenging van de toepassingen inhoudt.
Concreet moeten de betrokken gemeenten een specifieke governance opzetten: interne richtlijnen, training van medewerkers, documentatie van de geïmplementeerde tools en risicobeheer. De menselijke supervisie van belangrijke beslissingen blijft een centraal principe van de regeling. Een weigering van toewijzing of een prioritering van dossiers met behulp van een algoritme vereist dat een medewerker kan ingrijpen en het resultaat kan uitleggen.
De ervaringen op het terrein lopen uiteen: sommige intercommunale samenwerkingsverbanden hebben dit werk van in kaart brengen al opgepakt, terwijl anderen het onderwerp ontdekken. De grootte van de gemeente speelt weinig rol in de verplichting, maar veel in de capaciteit om hierop te reageren. Verschillende verenigingen van gekozen vertegenwoordigers delen het nieuws over Collectivité Numérique om territoriale medewerkers in staat te stellen deze regelgevende ontwikkelingen te volgen.
Digitale inclusie: staatsfinanciering ter discussie
In augustus 2026 heeft de Belle Alliance (die de Departementen van Frankrijk, Frankrijk stedelijk, Intercommunale van Frankrijk, de APVF, de Avicca, Les Interconnectés, Emmaüs Connect en de Federatie van sociale centra verenigt) een brief aan de premier gestuurd. De boodschap is duidelijk: de staat trekt zich terug uit de financiering van digitale inclusie terwijl de transformatie van de publieke diensten versnelt.
Het paradox is gedocumenteerd. De dematerialisatie van administratieve procedures vordert, maar de ondersteuning van mensen die ver van de digitale wereld staan, volgt niet in hetzelfde tempo. De digitale adviseurs van France Services, die de afgelopen jaren zijn ingezet, zien hun budgettaire toekomst in gevaar.
De gemeenten nemen een steeds groter deel van de last op zich. De beschikbare gegevens maken het niet mogelijk om conclusies te trekken over het exacte bedrag van de financiële overdrachten, maar de trend is duidelijk: de regio’s financieren steeds meer zelf de digitale ondersteuning van hun inwoners. Voor kleine gemeenten creëert deze situatie een kloof tussen de verplichting om gedematerialiseerde diensten aan te bieden en de werkelijke middelen om degenen die deze niet kunnen gebruiken te ondersteunen.
Cyberbeveiliging van kleine gemeenten: een nationaal onderzoek in uitvoering
Cybermalveillance.gouv.fr heeft in 2026 een onderzoek gelanceerd dat specifiek gericht is op gemeenten met minder dan 25.000 inwoners. Het doel is om hun niveau van volwassenheid op het gebied van cyberbeveiliging te meten, een gebied waar de verschillen tussen grote metropolen en kleine gemeenten aanzienlijk blijven.
De plattelandsgemeenten en kleine intercommunale samenwerkingsverbanden hebben verschillende kwetsbaarheden:
- Informatiesystemen die vaak door één enkele medewerker worden beheerd, zonder specifieke expertise in IT-beveiliging
- Digitale budgetten die de dagelijkse werking (e-mail, website, bedrijfssoftware) prioriteren ten koste van bescherming
- Afhankelijkheid van externe dienstverleners wiens beveiligingsniveau niet altijd wordt geëvalueerd
Dit nationale onderzoek zou een nuttige stand van zaken moeten opleveren. Echter, het verzamelen van gegevens lost het probleem van middelen voor de kleinste structuren niet op. De samenwerking op intercommunale schaal blijft de meest genoemde optie, maar de uitvoering ervan hangt af van de lokale politieke wil en het bestaan van een gedeelde technische basis.
Verantwoord digitaal: de verplichting tot een SNR-strategie en de beperkingen ervan
De wet REEN van 15 november 2021 verplicht gemeenten en samenwerkingsverbanden van meer dan 50.000 inwoners om een verantwoordelijke digitale strategie (SNR) aan te nemen. Deze verplichting, die sinds 1 januari 2025 volledig van kracht is, zou een keerpunt moeten markeren in de aandacht voor de ecologische voetafdruk van de digitale wereld.
De toepassingspercentages blijven laag. Veel betrokken gemeenten hebben hun strategie nog niet geformaliseerd, vanwege een gebrek aan duidelijke methodologie of interne middelen. De wet stelt een kader vast, maar de tools om deze uit te voeren (meetreferenties, gedeelde indicatoren, training van medewerkers) komen geleidelijk beschikbaar.
Dit verschil tussen wettelijke verplichtingen en de realiteit op het terrein illustreert een terugkerend patroon in de digitale transformatie van gemeenten. De teksten gaan sneller vooruit dan de absorptiecapaciteit van de organisaties, vooral wanneer verschillende projecten (cyberbeveiliging, AI, inclusie, verantwoord digitaal) zich op dezelfde teams stapelen.
Digitale territoriale governance: een coördinatie-uitdaging
Intercommunautés de France pleit ervoor dat digitale zaken worden behandeld als een volledige publieke beleidsmaatregel, met een territoriale strategie en een specifieke politieke governance. De vijf verdedigde principes (vertrouwen, toegankelijkheid, universaliteit, prestaties, duurzaamheid) schetsen een samenhangend kader. Hun operationele vertaling vereist afwegingen die elk gebied moet maken op basis van zijn prioriteiten en middelen.
Het schooljaar 2026 concentreert dus verschillende gelijktijdige urgenties voor de gemeenten: zich houden aan de nieuwe Europese regels over AI, de ondersteuning van kwetsbare groepen handhaven ondanks onzekere financieringen, kwetsbare informatiesystemen beveiligen en een milieustrategie voor digitale zaken formaliseren. Geen van deze projecten kan wachten, maar weinig gemeenten beschikken over de middelen om ze allemaal gelijktijdig uit te voeren.